ปริจเฉทที่ ๑ ชื่อจิตตสังคหวิภาค

หน้าที่ : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50
51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74
75
76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94
95 96 97 98 99 100
101 102 103 104
105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115
ค้นหาหัวข้อธรรม

ละความชั่วทั้งปวง ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ใสบริสุทธิ์...

จำแนกจิต ๘๙ โดยเวทนาเภท

จิตโดยย่อ ๘๙ ดวงนั้น จำแนกโดยประเภทแห่งเวทนาแล้ว ได้ดังนี้

สุขเวทนา มี ๑ คือ สุขกาย

ทุกขเวทนา มี ๑ คือ ทุกข์กาย

โสมนัสเวทนา มี ๓๐ คือ กามโสมนัส ๑๘ ฌานโสมนัส ๑๒

(กามโสมนัส ๑๘ ได้แก่ โสมนัสโลภมูลจิต ๔, โสมนัส สันตีรณะ ๑, โสมนัส หสิตุปปาทะ ๑ ,โสมนัส มหากุสล ๔ ,โสมนัสมหาวิบาก ๔ ,โสมนัสมหากิริยา ๔ ส่วนฌานโสมนัส ๑๒ นั้นได้แก่ รูปาวจรปฐมฌาน ๓ , รูปาวจรทุติยฌาน ๓ รูปาวจรตติยฌาน ๓, และรูปาวจรจตุตถฌาน ๓)

โทมนัสเวทนา มี ๒ คือ โทสมูลจิตทั้ง ๒ ดวง

อุเบกขาเวทนา มี ๕๕ คือ อุเบกขาโลภมูลจิต ๔, อุเบกขาโมห มูลจิต ๒, อุเบกขาอเหตุกจิต ๑๔ ,อุเบกขามหากุสล ๔, อุเบกขามหาวิบาก ๔,อุเบกขามหากิริยา ๔,รูปาวจรปัญจมฌาน ๓,อรูปาวจรจิต ๑๒ และโลกุตตร จิต ๘

เฉพาะโลกุตตรจิตนั้น ถ้ามหากุสลญาณสัมปยุตตจิตที่เจริญวิปัสสนาภาวนานั้นเกิดพร้อมกับโสมนัสเวทนาจนเกิดโลกุตตรจิต โลกุตตรจิตที่เกิดขึ้นนั้นก็เป็นโสมนัสเวทนา

หากว่ามหากุสลญาณสัมปยุตตจิตที่เจริญวิปัสสนาภาวนานั้นเกิดพร้อมกับอุเบกขาเวทนาจนเกิดโลกุตตรจิตแล้ว โลกุตตรจิตที่เกิดขึ้นนั้นก็เป็นอุเบกขาเวทนา

แต่ตามปกติที่จำแนกจิตโดยเวทนาแล้ว ส่วนมากมักจัดโลกุตตร จิต ๘ ดวงไว้ในอุเบกขาเวทนา ดังนั้นในที่นี้จึงจัดโลกุตตรจิต ๘ ดวง อยู่ในอุเบกขาเวทนาเช่นเดียวกัน

อนึ่ง ถ้าจำแนกจิตอย่างพิสดาร ๑๒๑ ดวงโดยประเภทแห่งเวทนาแล้ว ก็ได้ดังนี้

สุขเวทนา มี ๑ คือ สุขกาย

ทุกขเวทนา มี ๑ คือ ทุกข์กาย

โสมนัสเวทนา มี ๖๒ คือ กามโสมนัส ๑๘, รูปฌานโสมนัส ๑๒ และโลกุตตรที่ประกอบด้วยปฐมฌาน ๘,โลกุตตรที่ประกอบด้วยทุติยฌาน ๘, โลกุตตรที่ประกอบด้วยตติยฌาน ๘ ,โลกุตตรที่ประกอบด้วยจตุตถฌาน ๘

โทมนัสเวทนา มี ๒ คือ โทสมูลจิต ๒ ดวง

อุเบกขาเวทนา มี ๕๕ คือ กามอุเบกขา ๓๒, รูปาวจรปัญจมฌาน ๓, อรูปาวจรจิต ๑๒ และโลกุตตรจิตที่ประกอบด้วยปัญจมฌาน ๘

(กามอุเบกขา ๓๒ ได้แก่ อุเบกขาในอกุสลจิต ๖ , อุเบกขาในอเหตุกจิต ๑๔ และ อุเบกขาในกามาวจรโสภณจิต ๑๒)

 

สอบถาม ปัญหาธรรมะ ได้ที่ลานธรรมมูลนิธิ ค่ะ...
จัดทำโดย มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิ
ศีล สมาธิ ปัญญา... หนทางสายเอก...